Hiërarchie, Thorbecke en innovatief sturen |
|
|
| Geschreven door Max Herold | |
|
Tijdens een korte discussie op een ondernemersbijeenkomst met Hans Wiegel over de 100% ministeri?le verantwoordelijkheid en het fnuikende dodelijke innovatieve (en regeldrukverhogende) effect daarvan op overheidsorganisaties, gaf ik aan het volsterkt met hem oneens te zijn over het feit dat een dergelijk verantwoordelijkheidsconcept politiek noodzakelijk is. En bovendien dat het ?huis van Thorbecke' uit 1848 (lees: de wijze waarop ons politieke systeem is opgebouwd) inmiddels verouderd is in relatie tot de toenemende omgevingscomplexiteiten.
Er zijn voldoende alternatieven (zie mijn boek 'denkfundamenten ontsluierd'). Zonder nu over de oplossingen te praten in dit korte stukje, waar komen de wortels van dit hiërarchische organisatieconcept eigenlijk vandaan? Ever terzijde, de meeste facetten uit zijn betoog aldaar spraken me zonder meer aan. Het verschil met Wiegel is echter dat ik een overheidsorganisatie van binnen uit het leren ervaren en me steevast concentreer op de vraag 'hoe gaan we dat nu eens simpel veranderen?' En een van mijn conclusies luidt eenvoudig:"Begin is met die Geschreven Regels, die ongeschreven regels als 'doe alleen wat de Minister zegt. Zeg geen 'nee' tegende Minister. Vermijd risico's. Schrijf alleen op wat de Minister mogelijk welgevallig is. etc', doen ontstaan, te veranderen. Of er eens over na te denken hoe je het effect van zo'n geschreven regel meer constructief kunt laten zijn." Kijk daarbij ook eens naar alle systemen die uit zo'n geschreven regel voortkomen zoals de Verticale Kwaliteitsborging. Medewerker, coördinerend medewerker, afdelingshoofd. directeur, directeur-generaal, minister. Dodelijk gewoon voor de authenticiteit, originaliteit en interactiviteit van overheidsambtenaren. Zo kan een medewerker bijv. zeggen:"Mijn baas dicteert al mijn beloningen, dus zal ik er alles aan doen om loyaal te lijken - zelfs als dit impliceert dat ik niet met andere afdelingen, departementen of andere externe partijen samenwerk." Een van de meest cruciale Geschreven Regels die als boosdoener functioneren voor dit gedrag is de 100% ministeriële verantwoordelijkheid. Dat betekent gedraag je loyaal naar boven. Je 'bent' immers de knecht van de Minister. Het volgende stukje komt uit het boek 'de ongeschreven regels van het spel' van Peter Scott Morgan. Binnen talloze organisaties, en zeker politiek en overheden, wordt een organisatie niet echt bezien vanuit dwarsdoorsnijdende interactieve (keten)processen maar vanuit het perspectief van de functie'. Deze zogenoemende moderne organisatiestructuur van vele organisaties kan nauwelijks modern worden genoemd. Hoe oud zijn deze organisatieconcepten? Een eeuw misschien? Een paar honderd jaar? Uit het begin van de industri?le revolutie? Duizend jaar? In werkelijkheid gaan ze terug tot Alexander de Grote, enkele duizenden jaren eerder. Zijn legers waren het eerste gedocumenteerde voorbeeld van een klassieke hiërarchische structuur. Als hij van plan was een nieuw land binnen te vallen, wilde hij dat al zijn legers een basisstrategie volgden. In die tijd, waarin er een schrijnend tekort heerste aan mobiele telefoons en andere communicatieapparatuur, had Alexander weinig behoefte aan generaals die zeiden:"Ik heb een betere manier om het te doen", en dan op stap gingen om het op hun manier te doen. Dus werd de hele structuur ontworpen om dwarsliggen te verhinderen en innovatie en verandering onmogelijk te maken. Ongelukkigerwijze zijn dit juist de aspecten waarvan we nu beweren binnen de overheid dat we die zo graag willen verbeteren. |
