De toekomst van Duurzaam Leiderschap.

Duurzaamheid is een ‘moving target’
Jarenlang worstelen we met wat het begrip ‘duurzaamheid’ betekent. Als eerste definieerde Brundtland ‘duurzame ontwikkeling’ als de ‘ontwikkeling die voorziet in de behoeften van huidige generaties zonder afbreuk te doen aan het vermogen om in de behoeften van toekomstige generaties te voorzien’[1]. John Ellkington introduceerde de ‘Triple P’ benadering: ‘People, Planet, Profit’[2] (ofwel Mens, Milieu, Meerwaarde). Door de voortdurende zoektocht naar de juiste omschrijving en wie daar voor verantwoordelijk zou moeten zijn, hebben we ons in discussies verloren en zijn we de actie vergeten.

Vandaag is onze wereld anders dan in de tijd van Columbus. Ons schip lijkt meer op een achtbaan. We leven in een wereld die sneller verandert dan wij kunnen bevatten. ‘Vandaag is morgen’ en ‘hier is daar’ zijn kenmerkend voor de 21^st eeuw. Niets wezenlijks gebeurt meer op een plek zonder invloed te hebben op vrijwel iedereen in de rest van de wereld. Denk aan 9/11 of de val van de muur. Er zijn voorbeelden te over.

Het draait niet alleen om de verantwoordelijkheid die bedrijven hebben, als grote spelers op deze wereld. Het draait ook om de voordelen die met duurzaam denken te behalen zijn in termen van positionering en concurrentiekracht. Het zijn de koplopers onder bedrijven in diverse sectoren die de eerste stappen zetten om hun potentie te realiseren bij de koersverandering.

De uitdagingen van vandaag en morgen kunnen alleen aangepakt worden met leiderschap van hoog tot laag, van links naar rechts. Bedrijven (en de mensen daarin!) kunnen een wezenlijke rol spelen door hun voorbeeldfunctie, ofwel door to lead by example. Wie als leider geen richting geeft aan het denken in duurzaamheid, kan niet verwachten dat anderen volgen.

Wat we nodig hebben, zijn leiders die handelen als aanjagers (zgn. change agents), die de eerste stappen (durven) zetten. Bedrijven klagen vaak dat er onvoldoende vraag is naar duurzaamheid. Maar waarom zou u als leider die vraag niet zelf creëren? Niet alleen als verkoper van producten maar ook als inkoper, kunt u als launching customer de vraag creëren.

Menig manager kan het zich veroorloven om nieuwe keuzes te maken, die de kosten kunnen verlagen zodat anderen de markt ook kunnen betreden. Heeft iemand ooit gevraagd om een mobiele telefoon, CD speler of IPOD? Ga rijden in een waterstof auto, zet zonnepanelen op uw dak, draag bio-composteerbare mode, werk een dag per week thuis (vertrouw op uw werknemers om dit ook te doen), trek de stekker uit van stand-by apparaten, eet biologisch.

Duurzaam leiderschap gaat over het zijn van een inspirerend voorbeeld voor anderen. Het gaat over sámen, over de verbinding met anderen aangaan, over het samen ontwikkelen van beste voorbeelden uit de praktijk (zgn. best practices). Dat creëert echte veranderingen in ons dagelijks leven en onze wijze van zakendoen.  Bij velen onder ons leeft het idee dat leiderschap slechts iets is voor ‘de top’. Als de top geen substantiële wijziging laat zien, vragen wij ons af waarom wij dan iets zouden doen.

Duurzaam leiderschap aan de top zal zonder enig twijfel een bedrijf vooruit helpen. Kijk naar het klimaat discussie, die na ruim 15 jaar eindelijk publiek gevoerd wordt dankzij de film van Al Gore[6]. Maar overschat zijn invloed niet, en onderschat de uwe niet. Leiderschap is mogelijk op alle niveaus binnen en buiten iedere organisatie. Het is niet een kwestie van positie maar van houding en gedrag.  

Duurzame leiders:
1. ontwikkelen een visie en ambitie op duurzaamheid;
2. ontdekken hun passie en ontwikkelen hun eigen kracht(en);
3. zoeken samenwerking met anderen en;
4. maken een plan en realiseren dit door hun actie. Zij gebruiken hun hoofd, hart, buik en handen.

Duurzaamheid vraagt en geeft tegelijkertijd; het vraagt uw inzet en geeft u de ruimte om ondernemend te zijn en uw leven in eigen hand te nemen. Met behulp van moderne communicatiemiddelen is het creëren van een netwerk binnen en buiten uw organisatie voor vrijwel iedereen mogelijk. En u kunt binnen uw eigen netwerk de leider zijn. Het succes van een duurzame leider ligt in het succes van de volgelingen.  

Nieuwe generatie
Het belang van duurzaam leiderschap zal verder toenemen. Bedrijven van morgen zien er anders uit dan de multinationals van vandaag. Machtspelletjes die gebruikelijk zijn in bureaucratieën kunnen niet blijven voortbestaan. Zelfs al geeft u niet om het milieu, dan nog is het economisch gezien waanzin om er geen rekening mee te houden. Bedrijven in het westen kunnen door de toenemende concurrentie uit lage loon landen zoals China, India en Oost Europa, hun succes niet continueren als er gebrek is aan vertrouwen en motivatie. De sleutel tot ons overleven in de nabije toekomst ligt in ondernemerschap, creativiteit en innovatie (allemaal nodig om verandering te creëren).

Managementstructuren, die gebaseerd zijn op (angst voor gebrek aan) controle zijn ineffectief in de ‘oorlog om talent’. De nieuwe generatie begint liever zelf een bedrijf, hetgeen geen bijdrage levert aan onze pensioenfondsen. Economische duurzaamheid is essentieel voor het behalen van overige duurzaamheidsdoelstellingen. Hiërarchieën worden vervangen door uitgebreide informele netwerken, waar het beste idee, door het beste talent, tegen de beste prijs het beste kan worden gecombineerd om duurzame resultaten te bereiken. Duurzaam leiderschap is nodig om de veranderingen te creëren die wij en de rest van de wereld hard nodig hebben.  

Mr. Anastasia A. Kellermann LLM, is auteur van o.a. The S-Factor. A Personal Guide to Sustainable Leadership (Business Contact 2006) en Duurzame overheid? Tijd voor Duurzaam Leiderschap (Programma Leren voor Duurzame Ontwikkeling 2006). Zij groeide op in Zwitserland en studeerde internationaal (milieu) recht in Nederland, Engeland, Amerika and Frankrijk. Zij is oprichter van Sustainability Unlimited en adviseert bedrijven bij de vertaling van duurzaamheid in de praktijk. Ook begeleidt zij leiders als trainer en gediplomeerd ‘executive coach’. www.sustainability-unlimited.com.