Betere regels door de paradigma-audit.

Is er een manier waarop je wet-en regelgeving kunt beoordelen op zijn toekomstrobuustheid? En of het niet een beetje minder kan? Eigenlijk heel eenvoudig. Dat kan via een paradigma-audit.

Het idee ontstond zomaar. Ik werd bij SZW ge?nterviewd in het kader van het project ?ondernemerschap' bij SZW aangezien ik regelmatig ook priv? eigen ondernemersactiviteiten doe.

Een zestal jaren geleden had ik in het kader van een internet-onderzoek eens een ?eenvoudige' manier voorgesteld om de robuustheid van wetgeving op de langere termijn te toetsen. Namelijk te doen alsof typische kenmerken van het internet (tijdloosheid, plaatsloosheid, gelijkwaardigheid) de basis zijn voor wet- en regelgeving. Meer in het algemeen zou je kunnen zeggen dat ik toen een paradigma-audit voorstelde. In die tijd was dat teveel gevraagd.

Een paradigma is in mijn boek 'denkfundamenten ontsluierd' omschreven als een samenhangend stelsel van waarden en normen die een denkkader vormen van waaruit de 'werkelijkheid' geanalyseerd en benaderd wordt. Langer bestaande paradigma's worden vaak niet eens meer als een bewust denkkader ervaren. Die worden gewoon als vanzelfsprekend gezien.

Thomas Kuhn, degene die dit begrip als eerste gebruike, maakte een onderscheid tussen ?normale' (lees: gangbare) en meer revolutionaire paradigma's. Beide vormen van paradigma's zag hij als incommensurabel. Dat wil zeggen dat zij niet op een rationele manier met elkaar vergeleken kunnen worden omdat ze volstrekt andere uitgangspunten hebben. Ze laten verschillende ?werkelijkheden' zien.
Dat 'incommensurabele' is een belangrijk punt in een paradigma-audit (zie punt 9 in de mogelijke opzet voor de concretisering).

In het kader van het programma Andere Overheid zou je overigens zo'n audit als naam kunnen geven: het project OPA. Een Overheids-Paradigma-Audit. OPA als een indicatie om verouderingen en toekomstige gebreken in wet- en regelgeving te vinden.

Een mogelijke opzet voor een paradigma-audit.
Ik stel me zo voor dat dit op de volgende manier zou kunnen.

Een voorbeeld.
Vele departementen hanteren begrippen als werkgever en werknemer. Stel je nu eens voor dat die begrippen pass? zijn en dat het begrip werkwever, zoals door mij ?uitgevonden', wordt gebruikt. Een werkwever is iemand die afstand heeft gedaan van de begrippen werkgever en werknemer, zijn eigen netwerken opbouwt en in zijn eigen netwerken gezamenlijk producten ontwikkelt, zijn werk cre?ert (zoals bijv. een ZZP-er, een Zelfstandige Zonder Personeel) en inkomen genereert. Het is ook iemand die afstand heeft genomen van het bureaucratische denken.
Nog een vanzelfsprekendheid. Veel wet en regelgeving gaat uit van tijden, is plaatsgebonden en gaat uit van ?organisatiehi?rarchie?n'. Internet is meer tijd- en plaatsloos en niet-hi?rarchische relatietechnologie.

Vervang vervolgens in elke wet- en regelgeving waarin de begrippen ?werkgever' en ?werknemer' voorkomt die woorden door ?werkwever' en vervang in elke wet- en regelgeving waarin een tijd, plaats en hi?rarchie wordt aangegeven deze door tijd- en plaatsloosheid en gelijkwaardigheid. Kijk wat de gevolgen zijn.
Creatieve vormen om deze stap aan te pakken zijn ook:
- Daar waar werkgever staat werknemer neerzetten.
- Doen alsof die wetgeving niet bestaat!
- Kijk naar de context en de tijd toen de wet werd gemaakt en doe eens alsof die context diametraal in het tegenovergestelde is veranderd.
De rest is te doen door de eerder genoemde stappen te volgen.

Stap 10 is eenvoudig te combineren met bijv. een SWOT waarbij je zowel de sterke en zwakken punten vaststelt van bepaalde wet en regelgeving en deze via een confrontatiematrix koppelt aan kansen en bedreigingen in de omgeving door de volgende vragen:

Natuurlijk besef ik ook wel dat dit een mega-operatie is als je zoiets voor alle wet en regelgeving doet. Ik ben er wel van overtuigd dat deze handelswijze een verdere doorwerking kan geven aan een werkelijke vermindering van het aantal wetten en regels. Misschien op kleine schaal eens de moeite van het experimenteren met deze Paradigma-Audit waard?
Het is een beetje een soort Business Proces Redesign (BPR). Je stelt de werkelijke fundamenten ter discussie. Wil je het echt een beetje een BPR sausje geven, voeg er dan de vraag aan toe:"Wat kan ICT bijdragen aan het slim verbeteren van het probleemveld waarop de wet- en regelgeving zich ori?nteert?"